Den vanlegaste forma for behandling av kreft er cellegift. Fordi gifta verkar på alle cellene i kroppen, ikkje berre kreftcellene, får pasientane ofte biverknadar som nedsett immunforsvar, kvalme, diare og slappheit.
Derfor er interessa stor for å finna alternativ til dagens cellegiftbehandling. Ein moglegheit er å bruka såkalla nanotransportørar til å frakta legemidla til kreftsvulsten, og ikkje frigjera dei før dei er der dei skal verka.
– Ein del stoff som kan verka på kreftceller har den ulempa at dei lett let seg bryta ned i kroppen. Dermed vert dei skilde ut av kroppen før dei får sjansen til å verka, seier Athar Mahdieh, som i oktober disputerer for doktorgraden ved Farmasøytisk institutt, Universitetet i Oslo.
Raskt brote ned i kroppen
Mahdieh har studert tre ulike tilnærmingar til bruk av nanotransportørar. Metodane er testa fyrst in vitro, altså i laboratoriet, og deretter på mus, eller in vivo, som det heiter når ein brukar levande forskingsobjekt.
– I den fyrste studien brukte vi eit planteekstrakt. Mange planteekstrakt har eigenskapar som verkar mot kreft, så vi brukte nanotransportørar til å frakta ekstraktet til svulsten, forklarar Mahdieh.
– Den neste studien gjekk ut på å frakta 5-fluorouracil til kreften. 5-fluorouracil er svært giftig, så du ynskjer ikkje meir av det rundt i kroppen enn nødvendig. Samstundes vert det raskt brote ned i kroppen, så ein må tilføra desto meir for at det skal ha effekt.
Til sist brukte dei nanotransportørar til å frakta siRNA, små bitar av RNA som skal hindre aktiviteten til eit gen som heiter STAT3, og som stimulerer cellevekst i svulsten.
Overrepresenterte i kreftceller
– Alle tre viste seg å vera effektive, sjølv om vi varierte designet av studiane noko. I den fyrste vart mysene påførde hudkreft, medan det var brystkreft i dei to neste, fortel Mahdieh.
– I ein studie målte vi volumet av svulsten, medan i ein annan målte vi fordelinga av nanotransportørane i musa sin kropp. Vi undersøkte òg nivået i blodet av visse enzym som kan seia oss noko om biverknadane..
Ho fortel at dei heile tida utvikla metodane.
– I den fyrste studien brukte vi til dømes nanotransportørane åleine, men i dei to neste knytte vi dei til ligandar som hyaluronsyre og folsyre, seir Mahdieh.
– Ligandar er molekyl som bind seg til ein bestemt mottakarstad på cellemembranen. Reseptorane som våre ligandar festar seg til, er overrepresenterte i kreftceller, og dermed finn nanotransportørane med verkestoffet lettare vegen til rett stad. Denne typen målretta behandling kallar vi active targeting.
Mahdieh disputerer 18. oktober.